ეუთო "მოსკოვის მექანიზმის" ფარგლებში საქართველოზე მომზადებულ ანგარიშს აქვეყნებს.

ანგარიშში საქართველოში 2024 წლის გაზაფხულიდან განვითარებული მოვლენებია განხილული და რეკომენდაციებია მოცემული.

დოკუმენტის თანახმად, მთავარი მიგნებებია, რომ მანდატით გათვალისწინებულ პერიოდში საქართველოში დემოკრატიული უკუსვლა დაფიქსირდა.

ანგარიშის თანახმად, დემონსტრანტების, პოლიტიკური ოპოზიციის ლიდერებისა და ჟურნალისტების წინააღმდეგ ძალადობა (ზოგიერთ შემთხვევაში შეიძლება თქმა, რომ ძალადობა წამების დონეს აღწევდა), გაერთიანებული იყო დანაშაულების ჩამდენების სრულ დაუსჯელობასთან.

ანგარიშის მიხედვით, მთავრობამ ეტაპობრივად შეამცირა გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებები ახალი კანონების მიღებით, რომლებიც სამოქალაქო საზოგადოებას, პოლიტიკურ ოპოზიციას, დამოუკიდებელ მედიას და LGBT+ საზოგადოებად იღებენ მიზანში.

გარდა ამისა, ეს თავისუფლებები მეტისმეტად შეიზღუდა ადმინისტრაციული ზომების შემზღუდავი აღსრულებით, როგორებიცაა მაღალი ჯარიმები და ადმინისტრაციული დაკავება, ისევე, როგორც მთავრობის კრიტიკოსების წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმეების აღძვრით.

„მთავარი ოპოზიციური პარტიების აკრძალვის მიმდინარე მცდელობა საფრთხეს უქმნის პოლიტიკური პლურალიზმის არსებობას. მთავრობისგან დამოუკიდებელი აქტორების მიმართ მტრული განწყობა კიდევ უფრო მძიმდება დაუდგენელი ჯგუფების მიერ ჩადენილი ძალადობის უკონტროლო შემთხვევებით, რომლებიც დროდადრო თავს ესხმიან მთავრობის კრიტიკოსებს, ხშირად საჯარო სივრცეებში და დღისით, აშკარად დაუსჯელად. ამ გარემოს, ასევე, განაპირობებს მთავრობასთან დაკავშირებული პირების ულმობელი, სტიგმატიზებული რიტორიკა.

გარდა ამისა, არსებობს გარკვეული შეშფოთება იმ პირების სამართლიანი სასამართლო პროცესის უფლებასთან დაკავშირებით, რომლებიც სისხლით გასამართლების საფრთხის წინაშე დგანან რაიმე ფორმის განსხვავებული აზრის გამო”, - ნათქვამია ანგარიშშის წარდგენაში.

ანგარიშში მოცემულია რეკომენდაციები საქართველოსთვის, ეუთოს წევრი ქვეყნებისა და საერთაშორისო საზოგადოებისთვის.

რეკომენდაციები საქართველოს რესპუბლიკას:

თავისუფალი არჩევნების შესახებ:

ჩატარდეს დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი გამოძიება არჩევნების დარღვევების შესახებ ყველა ბრალდებაზე.

განხორციელდეს არჩევნების ორგანიზებაში აუცილებელი ცვლილებები, ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისის (ODHIR) მიერ 2024 წლის საპარლამენტო არჩევნებთან დაკავშირებულ ანგარიშში მოცემული რეკომენდაციების შესაბამისად.

მოიწვიოს გარე დამკვირვებლები (კერძოდ, ეუთოს/ODHIR-ის მისია) მომავალ არჩევნებზე დასაკვირვებლად. მოწვევა უნდა გაიგზავნოს საკმარისად ადრე, რათა ODHIR-მა შეძლოს საარჩევნო მისიის შინაარსიანად განხორციელება.

თავი შეიკავოს ოპოზიციის შესახებ ცილისმწამებლური ინფორმაციის გავრცელებისა და დაშინებისა და მუქარის რიტორიკული კამპანიებისგან.

თავი შეიკავოს საკონსტიტუციო სასამართლოში პოლიტიკური პარტიების აკრძალვის პროცედურების თვითნებური დაწყებისგან. უკან გაიწვიოს ამჟამად განხილული განაცხადები.

უკან გაიწვიოს პოლიტიკური ოპოზიციის ლიდერების წინააღმდეგ თვითნებურად წაყენებული ბრალდებები (კერძოდ, სისხლის სამართლის კოდექსის 225-ე, 318-ე და 319-ე მუხლების საფუძველზე).

რეკომენდაციები ეუთოს წევრ სახელმწიფოებს:

მოითხოვეთ და მხარი დაუჭირეთ რეკომენდაციების შესრულებას საქართველოს მთავრობის მიერ.

უზრუნველყოთ მოსკოვის მექანიზმის დასკვნების სისტემატური მონიტორინგი, მათ შორის, პერიოდული განხილვის გზით მუდმივ საბჭოში.

განიხილოთ მიზნობრივი სანქციების დაწესების საკითხი იმ პირების მიმართ, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან ამ ანგარიშში აღწერილი განსაკუთრებით სერიოზული დარღვევებისთვის.

გააგრძელეთ ძალისხმევა ყველა შესაბამის სუბიექტს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით.

განათავსეთ არჩევნების სადამკვირვებლო მისია მომავალი არჩევნებისთვის გამჭვირვალობისა და სამართლიანობის უზრუნველსაყოფად.

განიხილეთ ეუთოს ოფისის გახსნა საქართველოში.

მხარი დაუჭირეთ დამოუკიდებელ სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებს საქართველოში და ემიგრაციაში მყოფ საქართველოს სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებს.

რეკომენდაციები საერთაშორისო საზოგადოებას:

მხარი დაუჭირეთ ინიციატივებს, რომლებიც მიზნად ისახავს საქართველოში ადამიანის უფლებების დარღვევების შესახებ ინფორმაციის მიწოდებას და დოკუმენტირებას.

განიხილეთ წამებისა და არაადამიანური მოპყრობის ჩამდენი პირების და მათი პასუხისმგებელი ზემდგომი პირების მართლმსაჯულების წინაშე წარდგენის საკითხი ეროვნულ სასამართლოებში, სადაც ეს შესაძლებელია, მათ შორის უნივერსალური იურისდიქციის გამოყენებით.

უზრუნველყოთ დაცვა და დახმარება იმ ადამიანებისთვის, რომლებსაც მოუწიათ ქვეყნის დატოვება, მათ შორის, საერთაშორისო დაცვის მინიჭებით, სადაც ეს შესაძლებელია, ასევე ადამიანის უფლებების დარღვევასთან დაკავშირებული დაზიანებებისა და ტრავმების მკურნალობის გზით.

მხარი დაუჭირეთ ადამიანის უფლებების დამცველებს და სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებს, რომლებიც ხელს უწყობენ და იცავენ ადამიანის უფლებებს, მათ შორის ემიგრაციაში მყოფი სამოქალაქო ორგანიზაციების რეგისტრაციის ხელშეწყობით.

მხარი დაუჭირეთ საქართველოს საჭირო სამართლებრივი რეფორმების დანერგვის მიზნით.

ხელი შეუწყოთ გაეროს სპეციალური პროცედურების ჩართვას ადამიანის უფლებების დაცვასა და ხელშეწყობაში და განიხილეთ გაეროს ადამიანის უფლებების უმაღლესი კომისრის ოფისის დაარსება საქართველოში. გაეროს სპეციალურ პროცედურებსა და ადამიანის უფლებათა საბჭოს სხვა მექანიზმებს შორის განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს:

თვითნებური დაკავების სამუშაო ჯგუფი (WGAD) - განსაკუთრებით სასარგებლოა, რადგან არ არსებობს ეროვნული საშუალებების ამოწურვის მოთხოვნა.

ბ. წამებისა და სხვა არასათანადო მოპყრობის სპეციალური მომხსენებელი,

გ. აზრისა და გამოხატვის თავისუფლების უფლების ხელშეწყობისა და დაცვის სპეციალური, მომხსენებელი,

დ. მშვიდობიანი შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლების უფლებების სპეციალური მომხსენებელი,

ე. ადამიანის უფლებათა დამცველების მდგომარეობის სპეციალური მომხსენებელი,

ვ. მოსამართლეებისა და ადვოკატების დამოუკიდებლობის სპეციალური მომხსენებელი,

ზ. იძულებით გადაადგილებულ პირთა ადამიანის უფლებების სპეციალური მომხსენებელი,

თ. უმცირესობების საკითხებში სპეციალური მომხსენებელი,

ი. პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების სპეციალური მომხსენებელი,

კ. სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული იდენტობის საფუძველზე ძალადობისა და დისკრიმინაციისგან დაცვის დამოუკიდებელი ექსპერტი,

კ. ქალებისა და გოგონების მიმართ ძალადობის, მისი მიზეზებისა და შედეგების, სპეციალური მომხსენებელი,

ლ. ქალებისა და გოგონების მიმართ დისკრიმინაციის სამუშაო ჯგუფი,

ქიმიური იარაღის შესახებ 1992 წლის კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოებს შეუძლიათ განიხილონ ქიმიური იარაღის აკრძალვის ორგანიზაციის აღმასრულებელი საბჭოსთვის მოთხოვნის საკითხი, რათა დააზუსტონ ქიმიური იარაღის სავარაუდო გამოყენების საკითხი საქართველოს ხელისუფლების მიერ ქიმიური იარაღის შესახებ 1992 წლის კონვენციის IX მუხლის შესაბამისად.

ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის (ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია; ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია) მონაწილე სახელმწიფოებს შეუძლიათ განიხილონ სახელმწიფოთაშორისი განაცხადის წარდგენის საკითხი ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის (ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია) 33-ე მუხლის შესაბამისად.

ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოებს, ასევე სხვა ორგანოებს, როგორიცაა ვენეციის კომისია, ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა კომისარი და სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები, შეუძლიათ განიხილონ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში მიმდინარე და მომავალ პროცესებში ჩარევა.

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილებების გამოტანის შემთხვევაში, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოებს, ასევე სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებს, შეუძლიათ აქტიურად ჩაერთონ გადაწყვეტილებების აღსრულებაში ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის მეშვეობით.

წამებისა და სხვა სასტიკი, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობის ან დასჯის წინააღმდეგ კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოებს შეუძლიათ განიხილონ წამების წინააღმდეგ კომიტეტისთვის სახელმწიფოთაშორისი შეტყობინების წარდგენის საკითხი.

წამების წინააღმდეგ კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოებს შეუძლიათ განიხილონ საერთაშორისო სასამართლოში განაცხადის წარდგენის საკითხი.

წამების წინააღმდეგ კომიტეტმა, ასევე გაეროს წამების პრევენციის ქვეკომიტეტმა (SPT), განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციონ საქართველოში არსებულ სიტუაციას.

ვენეციის კომისია უნდა იყოს ჩართული შესაბამისი კანონპროექტების შემდგომ შეფასებაში.

რომის სტატუტის მონაწილე სახელმწიფოებს შეუძლიათ განიხილონ საქართველოში არსებული სიტუაციის საერთაშორისო სისხლის სამართლის სასამართლოსთვის გადაცემის საკითხი, პოლიტიკური დევნის, წამებისა და სხვა არაადამიანური ქმედებების მზარდი რაოდენობის გათვალისწინებით.

ევროპის საბჭოს (ევროპის საბჭოს) ადამიანის უფლებათა კომისარს შეუძლია განიხილოს მისიის გაგზავნის საკითხი საქართველოში.

ევროპის საბჭოს გენერალურ მდივანს შეუძლია მოსთხოვოს საქართველოს, წარმოადგინოს ახსნა-განმარტება იმის შესახებ, თუ როგორ უზრუნველყოფს მისი შიდა კანონმდებლობა ადამიანის უფლებათა კონვენციის (ადამიანის უფლებათა კონვენციის 52-ე მუხლი) ნებისმიერი დებულების ეფექტურ განხორციელებას.

ანგარიშში საკანონმდებლო რეფორმებთან დაკავშირებით ნათქვამია:

“უცხოური გავლენის გამჭვირვალობაზე კანონი” (TFI), “უცხოური აგენტების რეგისტრაციის აქტი” (FARA), და “გრანტების შესახებ კანონში” უცხოურ გრანტებთან დაკავშირებული შესწორებები უნდა გაიწვიოს.

საქართველოს საერთაშორისო ვალდებულებებთან მათი შეუსაბამობის მასშტაბის გათვალისწინებით, მომხსენებელს არ მიაჩნია, რომ გამიზნული შესწორებებით შესაძლებელია მათი ამ ვალდებულებებთან შესაბამისობაში მიყვანა.

იმ შემთხვევაში თუ საქართველო გადაწყვეტს არ გაიწვიოს ეს კანონები, ისინი, როგორც მინიმუმ, შესწორებულ უნდა იქნას ვენეციის კომისიის რეკომენდაციებთან შესაბამისად. ეს, კერძოდ, ნიშნავს ვალდებულების ამოღებას მგრძნობიარე ინფორმაციის გამჟღავნებაზე იმ სუბიექტების ბენეფიციარებისა და თანამშრომლების შესახებ, რომლებიც აღნიშნულ კანონმდებლობას ექვემდებარებიან; აღნიშნული კანონების დარღვევებისთვის ჯარიმების შემცირებას;

“უცხოელი პატრონების აგენტებად” რეგისტრაციის ვალდებულების მნიშვნელოვნად შეზღუდვას იმის გათვალისწინებით, ნამდვილად მოქმედებს თუ არა უცხოური მითითებებით. გარდა ამისა, ამ კანონების ენა გაცილებით უფრო კონკრეტული უნდა იყოს;

მსგავსად, “მაუწყებლობის შესახებ კანონში” ბოლო დროის შესწორებები, რომლებიც უცხოურ დაფინანსებასა და სამაუწყებლო მასალის შეზღუდვებს ეხება (54-ე მუხლი) უნდა გაიწვიოს;

“ოჯახის ღირებულებების შესახებ კანონი” უნდა გაიწვიოს. ეს კონკრეტულად, მაგრამ არა მხოლოდ, ეხება ერთსქესიანი ურთიერთობებისა და ტრანსგენდერული იდენტობის ინცესტთან გათანაბრებას, ამ ცნებების ‘პოპულარიზაციის’ აკრძალვას, მათ შორის შეკრებებით, გენდერის დამამტკიცებელი მოვლისა და პირაპობის დამადასტურებელ დოკუმენტებსა და სამოქალაქო აქტებში სქესის მარკერების შეცვლის აკრძალვას;

სახელმწიფო ღალატის დანაშაულის წინაპირობები უნდა შევიწროვდეს და უფრო კონკრეტული გახდეს, რათა გამოირიცხოს ინტერპრეტაცია, რომელიც შესაძლებელს ხდის TFI-ისა და FARA-ს ფარგლებში მოქცეული პირების სისხლისსამართლებრივად დევნას მთავრობის უბრალო კრიტიკისთვის;

რეგულაციებმა, რომლებმაც დემონსტრაციების დროს სახის დაფარვის სრული აკრძალვა შემოიღეს, უნდა გაიწვიოს. სხვა რეგულაციები, რომლებიც არაპროპორციულად ზღუდავენ შეკრების თავისუფლებას (როგორებიცაა ავტომატური დაკავება და არაპროპორციულად მაღალი ჯარიმები) უნდა გაიწვიოს ან გადაიხედოს, რათა უზრუნველყოფილ იქნას შესაბამისი ბალანსი ამ უფლებასა და საზოგადოებრივის წესრიგის მოსაზრებებს შორის;

უმაღლესო განათლების რეფორმირების პროცესში აკადემიური ინსტიტუტების ავტონომია უნდა იყოს დაცული.